Bạn đã có hướng. Bạn cũng đã chịu khó đi hỏi, đi nghe, và biết chắc ngoài kia có người đang cần thứ mình định làm. Đi được tới đây là bạn đã qua khỏi cái chỗ mà rất nhiều người còn đang đứng lại.
Rồi bạn ngồi xuống, mở trang giấy trắng ra để viết dòng giới thiệu đầu tiên về mình. Và trong đầu bật lên một câu hỏi rất thật:
“Nếu mình chỉ nhắm vào một nhóm nhỏ, chẳng phải mình đang tự tay đẩy tất cả những người còn lại ra ngoài sao? Sao không nói rộng ra, để ai cũng có thể là khách của mình?”
Tôi muốn nói ngay một điều, trước khi đi tiếp: câu hỏi đó bước ra từ chỗ đẹp nhất trong con người bạn. Người nghĩ được câu đó là người không nỡ quay lưng với ai. Ai gõ cửa cũng muốn mở, ai kể khổ cũng muốn ngồi nghe. Tấm lòng ấy là vốn liếng quý nhất bạn mang theo vào nghề, và tôi mong bạn giữ nó nguyên vẹn tới ngày cuối cùng.
Chỉ có điều, tấm lòng rộng ấy đang được mặc lên một cách làm đi ngược lại chính nó. Bạn muốn giúp thật nhiều người, nên bạn nói với thật nhiều người. Nghe rất thuận tai. Nhưng đời không chạy theo lối thuận đó. Sự thật phũ phàng mà tử tế là: nói với tất cả mọi người thì không một ai thấy đó là nói với mình.
Đây là việc làm trước tiên — chọn chỗ đặt viên gạch đầu tiên. Và viên gạch đầu tiên không phải sản phẩm, không phải bảng giá, không phải trang bán hàng. Viên gạch đầu tiên là 1 khuôn mặt.
Giữa Chợ Đông, Không Ai Quay Đầu Vì Tiếng “Mọi Người Ơi”
Thử hình dung bạn đang đứng giữa một khu chợ buổi sáng. Đông, ồn, ai cũng bận chuyện của mình, tiếng xe tiếng người trộn vào nhau.
Bạn hít một hơi rồi hô thật to: “Mọi người ơi!”
Chuyện gì xảy ra? Không gì cả. Vài người liếc qua rồi quay lại với rổ hàng của họ. Vì “mọi người” là không ai. Mỗi người đứng đó đều mặc định tiếng gọi ấy dành cho người bên cạnh mình.
Bây giờ bạn đổi câu. Bạn hô: “Chị mặc áo hoa xanh, đang đứng chọn cá ở hàng thứ 2 ơi!”
Cả chợ quay lại.
Chỉ đổi có mấy chữ. Cùng một giọng, cùng một khu chợ, cùng một buổi sáng. Nhưng lần này tiếng gọi có địa chỉ, nên nó xuyên qua được tiếng ồn.
Chuyện viết một dòng giới thiệu về mình cũng hệt như vậy. Câu chữ không có địa chỉ thì không đi tới nhà ai cả. Nó bay lên trời, đẹp, đúng, vô hại — và không rơi vào tay người nào.
2 Câu Chào — Cùng 1 Nghề, 2 Số Phận
Tôi sẽ đặt cạnh nhau 2 cách chào của cùng một người. Giả sử người đó dạy tập luyện tại nhà. Cùng kiến thức ấy, cùng tâm huyết ấy, chỉ khác chỗ họ đang nói với ai.
✕ Câu chào nói với tất cả mọi người
- “Tôi giúp bạn cải thiện sức khỏe và sống tích cực hơn mỗi ngày.”
- “Giải pháp toàn diện cho mọi nhu cầu rèn luyện thể chất.”
- “Đồng hành cùng bạn trên hành trình yêu thương bản thân.”
- Ai đọc cũng gật đầu. Không ai thấy mình trong đó.
- Người đọc nghĩ: “Ừ, hay đấy.” Rồi lướt tiếp, và quên trong 5 giây.
✓ Câu chào gọi thẳng 1 người
- “Bạn vừa sinh con đầu lòng. Đêm nào cũng dậy 3 lần.”
- “Lưng bạn đau tới mức cúi xuống bế con là phải hít một hơi dài rồi mới dám nhấc.”
- “Bạn từng tải về 4 ứng dụng tập luyện, cái nào cũng bỏ sau 3 ngày, vì trong ngày không có nổi 30 phút nào liền mạch.”
- “Tôi làm cho bạn bài 15 phút, tập ngay trên giường, lúc con ngủ, không cần thay đồ, không cần ra khỏi phòng.”
- Người đọc nghĩ: “Sao người này biết rõ nhà mình vậy?” Rồi đọc tiếp tới chữ cuối.
Bạn để ý cột bên trái không hề sai. Nó đúng, nó lành, nó tử tế. Nó chỉ có một khuyết điểm duy nhất: nó không chạm được vào ai. Vì nó được viết để không loại trừ một ai, nên rốt cuộc nó cũng không ôm được một ai.
Còn cột bên phải thì có một thứ mà cột bên trái vĩnh viễn không có: sức giật mình. Người phụ nữ mới sinh con đọc tới dòng “cúi xuống bế con là phải hít một hơi dài” sẽ ngồi thẳng dậy. Chưa cần biết bạn bán gì, giá bao nhiêu. Cô ấy chỉ vừa gặp một người hiểu đúng cái đêm hôm qua của mình.
Chọn 1 Người Không Có Nghĩa Là Chỉ Bán Cho 1 Người
Đây là chỗ mà tôi mong bạn đọc chậm lại, vì hiểu lệch chỗ này là mất mấy năm loay hoay.
Quay lại khu chợ. Khi bạn hô “chị áo hoa xanh ở hàng cá thứ 2 ơi”, người quay lại đầu tiên đúng là chị áo hoa xanh. Nhưng bà bán cá cũng ngẩng lên. Người đứng cạnh cũng quay sang. Người vừa đi ngang cũng chậm chân lại. Vì họ nghe thấy một tiếng gọi có địa chỉ, và trong đầu họ tự bật ra: “Người này đang tìm đúng một ai đó. Không biết có phải mình không?”
Chọn 1 người không làm giảm số người nghe thấy bạn. Nó chỉ quyết định người nào nghe thấy bạn rõ nhất.
Hãy hình dung chân dung bạn dựng ra là một hòn đá ném xuống mặt hồ. Chỗ hòn đá chạm nước là người bạn nhắm đúng — họ đọc câu của bạn và giật mình như bị gọi tên giữa đám đông. Nhưng sóng lan ra. Người giống họ nhiều thì nhận vào ngay. Người giống họ ít hơn đọc xong thấy “ừ, gần giống mình”, vẫn dừng lại đọc tiếp. Vòng ngoài cùng chỉ hơi liên quan thì cũng còn thấy gợn.
Còn khi bạn ném hòn đá ấy xuống cát khô — tức là viết những câu chung chung ai đọc cũng được — thì không có một gợn sóng nào cả. Hòn đá nằm im ở đó. Không ai quay lại nhìn.
Nói cho gọn: người đúng nhận ra mình trước, người gần giống họ tự bước vào sau. Còn nói chung chung thì không ai nhận cả, kể cả người đúng nhất.
Người Dễ Phục Vụ Nhất Là Chính Bạn Của Vài Năm Trước
Tới đây kiểu gì cũng có một câu chắn ngang: “Nhưng tôi mới bắt đầu, tôi chưa có khách nào cả. Lấy đâu ra 1 người có thật để dựng chân dung?”
Bạn có. Bạn luôn luôn có. Người đó là chính bạn của vài năm trước.
Có thể đó là cái người từng ngồi tới 1 giờ sáng, đọc hết bài này sang bài khác mà càng đọc càng rối. Cái người từng gõ đúng câu hỏi đang cào ruột mình vào ô tìm kiếm, rồi nhận về toàn những lời đẹp đẽ không cầm lên dùng được. Cái người từng đứng dậy tự hứa “mai làm”, rồi mai lại không làm, và tối đó nằm xuống với một cục nặng trong ngực.
Bạn biết người đó nghĩ gì, vì bạn đã từng nghĩ đúng như thế. Bạn biết họ sợ gì, vì bạn đã từng sợ đúng cái đó. Bạn biết câu nào nói ra thì họ khép cửa lại, câu nào nói ra thì họ kéo ghế ngồi xuống nghe — bạn không phải đoán, bạn chỉ cần nhớ lại.
Đây là lợi thế lớn nhất mà người bắt đầu từ con số 0 đang cầm trong tay mà không biết. Người đi trước bạn 20 năm nhiều khi đã quên mất cảm giác đứng ở vạch xuất phát trông như thế nào. Còn bạn thì vết vẫn còn nguyên, chưa kịp mờ. Cái vết đó chính là tấm bản đồ.
Cho nên nếu bạn chưa có khách, đừng bịa ra một nhân vật trong đầu. Hãy quay lại tìm chính mình của vài năm trước — người đó có thật, có tên, có một đêm cụ thể mà bạn còn nhớ rõ mình đã nghĩ gì.
6 Bước Dựng Chân Dung 1 Người
Bây giờ là phần làm được ngay. Lấy giấy bút ra — giấy thật, bút thật. Đừng làm trong đầu, vì đầu sẽ tự động làm mờ những chỗ khó cho bạn dễ chịu. Viết ra giấy thì nó không trốn đi đâu được.
6 Bước Dựng Chân Dung 1 Người
Làm liền một mạch, không nhảy cóc. Bước sau ăn vào bước trước. Xong hết 6 bước, bạn sẽ có thứ mà rất nhiều người viết mãi vẫn chưa có: 1 khuôn mặt cụ thể để nói chuyện cùng.
Chọn ra 1 người có thật, và ghi tên họ ra giấy
Một người bạn đã từng ngồi nghe họ than thở — người thân, đồng nghiệp cũ, bạn học, hàng xóm. Hoặc chính bạn của vài năm trước. Đừng bịa ra một nhân vật trong đầu, vì nhân vật bịa sẽ trả lời bạn theo đúng cái bạn muốn nghe. Có tên trên giấy rồi thì bạn không bịa được nữa.
Chép lại chuyện họ đang mắc kẹt — bằng đúng lời họ nói ra miệng
Đừng viết “thiếu kiến thức quản lý tài chính”. Đó là chữ của bạn, không phải chữ của họ. Hãy viết đúng câu họ thốt ra: “Tháng nào cũng làm quần quật mà cuối tháng mở ví ra vẫn không hiểu tiền đi đâu.” Chữ của họ mới là chữ chạm được họ.
Liệt kê những cách họ đã thử rồi mà không xong
Họ đã đọc gì, mua gì, hỏi ai, làm được mấy hôm rồi bỏ? Mỗi lần thử mà không xong để lại một vết. Đây là chỗ dễ bị bỏ qua nhất: nếu bạn nói y hệt những thứ họ đã thử và đã thất bại, họ sẽ khép cửa ngay từ dòng đầu. Biết họ đã thất bại ở đâu, bạn mới biết mình phải khác ở chỗ nào.
Gọi tên nỗi sợ lớn nhất khi họ nghĩ tới chuyện bỏ tiền
Không phải “sợ đắt”. Đắt chỉ là lớp vỏ ngoài cùng. Bên dưới thường là: sợ lại mất tiền thêm một lần nữa; sợ người nhà biết rồi nói “lại đốt tiền”; sợ mua xong lại bỏ dở, để rồi tự chứng minh với chính mình rằng mình là đứa không làm được. Viết ra nỗi sợ thật, đừng viết nỗi sợ lịch sự.
Vẽ ra đời họ sau khi gỡ được — cụ thể tới mức cầm lên được
Không phải “tự do tài chính”, không phải “sống hạnh phúc hơn”. Những chữ đó không cầm lên được. Hãy vẽ ra một cảnh: cuối tháng mở ví ra không còn hoang mang, biết rõ từng đồng đã đi đâu, và có một khoản để riêng mà không phải rút ra giữa chừng. Nếu bạn nhắm mắt lại mà không thấy được cái cảnh đó, người đọc cũng sẽ không thấy.
Viết 1 câu chào nhắm thẳng vào người đó, rồi đọc to lên
Chỉ 1 câu. Nhét vào đó thứ bạn lấy được từ bước 2 và bước 4 — chuyện họ đang kẹt, và điều họ sợ. Rồi đọc thành tiếng, đọc như đang nói trước mặt họ. Nếu người đó ngồi đối diện mà không giật mình, câu ấy chưa xong: quay lại bước 2 và lấy chữ của họ ra dùng cho đúng hơn.
Bạn để ý cả 6 bước không có bước nào bắt bạn nghĩ về sản phẩm của mình. Không phải tôi quên. Đó là chủ ý. Ở chặng này, sản phẩm chưa phải chuyện cần bàn. Chuyện cần bàn là bạn có thật sự nhìn thấy người mình định phục vụ hay không.
Nếu Tôi Chọn Nhầm Người Thì Sao?
Đây là câu chắn cuối cùng, và cũng là câu giữ chân người mới lâu nhất: “Lỡ tôi dựng xong chân dung mà chọn nhầm thì sao? Lỡ ngoài đời không có mấy người như vậy?”
Thì bạn sửa. Chỉ vậy thôi.
Chân dung 1 người không phải giấy khai sinh. Không đóng dấu, không ai bắt bạn theo nó cả đời. Nó là một chiếc đèn pin. Bạn bật lên để nhìn rõ mấy bước đường trước mặt, đi được một đoạn, thấy có lối rẽ hợp hơn thì bạn xoay đèn sang. Cái đáng tiếc không phải là chiếu nhầm hướng. Cái đáng tiếc là tắt đèn đi rồi bước trong tối, chỉ vì sợ chiếu sai.
Và có một điều rất an ủi mà ít người nói với bạn: chọn hẹp thì sửa nhanh. Khi bạn nói thẳng vào 1 người cụ thể, chỉ cần vài lần trò chuyện là bạn biết mình trúng hay trật — họ hoặc sẽ ngồi thẳng dậy, hoặc sẽ nhìn bạn với ánh mắt lịch sự trống rỗng. Câu trả lời nào cũng rõ, cũng dùng được ngay.
Còn khi bạn nói chung chung với tất cả mọi người, bạn có thể mất hàng năm mà vẫn không hiểu vì sao chẳng ai phản hồi. Vì “không ai phản hồi” chính là kết quả duy nhất mà lời nói chung chung tạo ra được. Nó không cho bạn dữ liệu nào để sửa. Nó chỉ cho bạn sự im lặng.
3 Việc Làm Được Ngay Hôm Nay
3 việc, tổng cộng 45 phút, làm xong trước khi đi ngủ
Việc 1 · 10 phút
Viết ra 1 cái tên. Người thật, bạn đã từng nhìn thấy mặt. Không nghĩ ra ai thì lấy chính bạn của vài năm trước — người đó luôn có sẵn.
Việc 2 · 20 phút
Chép 5 câu người đó từng nói ra miệng về chuyện họ đang kẹt. Đúng chữ họ dùng, kể cả chữ vụng. Đừng dịch sang chữ của bạn.
Việc 3 · 15 phút
Viết 1 câu chào nhắm thẳng vào họ. Đọc to lên. Sửa tới khi nghe xong bạn thấy gai người, như vừa nói trúng chuyện riêng của ai đó.
Xong 45 phút này, bạn cầm trong tay thứ mà những câu chữ chung chung không bao giờ có được: 1 khuôn mặt cụ thể để nói chuyện cùng, mỗi lần bạn ngồi xuống viết.
Tóm Lại
Nếu trong lòng bạn vẫn còn dùng dằng “chọn hẹp thì mất khách”, tôi mong bạn đặt nó xuống ngay hôm nay. Không phải vì tấm lòng muốn giúp nhiều người của bạn có gì sai — nó không sai chút nào. Mà vì chính tấm lòng đó đang bị cách làm chung chung giữ lại ở cửa, không cho đi tới tay ai.
Hãy khắc lại 4 điều:
- ✅ Nói với tất cả mọi người thì không một ai thấy đó là nói với mình — vì “mọi người” là không ai cả.
- ✅ Chọn 1 người không thu hẹp số người nghe thấy bạn; nó chỉ quyết định ai nghe thấy bạn rõ nhất — và người gần giống họ sẽ tự bước vào sau.
- ✅ Người dễ phục vụ nhất là chính bạn của vài năm trước; bạn không phải đoán họ nghĩ gì, bạn chỉ cần nhớ lại.
- ✅ Chọn nhầm không đáng sợ, vì chọn hẹp thì sửa rất nhanh; đáng sợ là nói chung chung rồi ngồi chờ một sự im lặng không bao giờ dạy bạn điều gì.
Và nếu phải gói cả bài này vào một câu ngắn nhất để bạn mang về:
Đừng đứng giữa chợ hô “mọi người ơi”. Hãy gọi đúng tên 1 người — rồi nhìn xem có bao nhiêu cái đầu quay lại.
Chúc bạn khai ngộ
Master Xuân Hùng
P.s: Sống trong mục tiêu.
Từ mục tiêu, con đường sẽ hiện dần ra.