Bạn thân mến,
Bạn đã đọc đủ sách rồi. Bạn biết phải dậy sớm, phải viết đều, phải gọi khách, phải học thêm, phải chăm người đã mua hàng của mình chứ đừng chỉ chăm người sắp mua.
Bạn biết hết. Và bạn vẫn đang đứng gần đúng chỗ năm ngoái.
Chuyện đó không phải vì bạn chưa biết. Nó vì một thứ khác — và gần như không ai chỉ ra, kể cả những cuốn sách bạn đã đọc.
Hôm nay tôi mở chuỗi bài mới. Chuỗi này tôi đặt tên là Làm Việc Bình Thường Với Tiêu Chuẩn Phi Thường, và bài này là bài đầu. Tôi sẽ nói thẳng vào chỗ mà tôi nghĩ là nút thắt thật của rất nhiều người đang cố gắng thật lòng mà vẫn giậm chân.
Danh Sách Việc Của Họ Giống Hệt Danh Sách Của Bạn
Có một chuyện tôi để ý suốt nhiều năm, và càng gặp nhiều người tôi càng thấy nó đúng.
Người kiếm được nhiều tiền hơn bạn hôm nay, người có tên tuổi hơn bạn, người có đội nhóm đi cùng trong khi bạn vẫn đang làm một mình — họ cũng chỉ làm mấy việc này: đọc, viết, gọi điện, gặp người, chăm khách cũ, học thêm một chút, giữ sức khỏe, ngủ đủ.
Bạn thử liệt kê ra một tờ giấy xem. Danh sách của họ và danh sách của bạn giống nhau đến mức nếu ai đó tráo 2 tờ giấy, bạn cũng không nhận ra.
Đây là chỗ làm nhiều người khó chịu, nên tôi nói cho rõ: tôi không định bảo rằng ai cũng có cơ hội như nhau. Không phải vậy. Người có vốn, có mối quan hệ, có gia đình đỡ lưng thì đi nhanh hơn, chuyện đó thật và không nên chối. Nhưng nếu bạn nhìn kỹ những người xuất phát từ chỗ giống bạn, cùng thời điểm, cùng số vốn, cùng số giờ rảnh mỗi ngày — mà sau vài năm khoảng cách lại xa như vậy — thì lúc đó câu hỏi mới thật sự bắt đầu.
Vì lúc đó, cái cớ đã hết.
Và câu trả lời tôi tìm ra, sau khi tự vấp không ít lần, là thế này:
Kết quả phi thường hiếm khi đến từ những việc phi thường. Nó đến từ việc không làm những điều bình thường theo một cách tầm thường.
Thứ Không Hiện Ra Trên Bảng Công Việc
Bảng công việc chỉ ghi được bạn làm gì. Nó không ghi được bạn làm ở mức nào.
2 người cùng ghi vào lịch "viết 1 bài". Cả 2 đều viết. Cả 2 đều gạch xong. Nhìn vào bảng thì y hệt nhau.
Nhưng một người ngồi 20 phút, viết một mạch cho hết, không đọc lại, đăng. Người kia ngồi 90 phút, viết xong đọc to lên một lượt, thấy đoạn giữa nhạt thì bỏ, viết lại, cắt bớt 3 câu thừa, sửa cái tiêu đề đến lần thứ 4 mới ưng.
Cuối ngày, cả 2 đều có 1 bài. Cuối năm, một người có 300 bài đọc được và một người có 300 bài không ai nhớ.
Cái phần chênh nhau đó không nằm trong danh từ "viết". Nó nằm trong tiêu chuẩn mà người ta đặt cho chữ "viết" của mình.
Tôi gọi đó là thứ vô hình đắt nhất trong nghề. Vô hình vì không ai đo được nó từ bên ngoài, không có ô nào trong bảng kế hoạch để điền, không có ứng dụng nào nhắc bạn. Đắt vì nó chính là toàn bộ khoảng cách.
3 Mức Của Cùng Một Việc
Bất kỳ việc bình thường nào cũng có thể được làm ở 3 mức khác nhau. Tôi vẽ ra đây để bạn tự soi mình đang ở đâu — và soi cho từng việc riêng, vì hầu hết chúng ta không đứng cùng một mức ở mọi việc.
Cùng Một Việc, 3 Mức Làm
Không mức nào sai. Nhưng chỉ có mức thứ ba tạo ra khoảng cách — và nó là chỗ ít người chịu đứng lâu.
Làm cho xong
Mục tiêu là gạch được dòng đó khỏi danh sách. Câu hỏi trong đầu là "đã làm chưa". Làm xong thì thấy nhẹ người. Đây là mức tuyệt đại đa số dừng lại, và nó vẫn tốt hơn không làm — nhưng nó chỉ mua được cho bạn cảm giác bận rộn.
Làm cho tốt
Có để tâm. Có đọc lại. Có sửa. Câu hỏi trong đầu đổi thành "thế này ổn chưa". Mức này đã hiếm hơn nhiều, và nó đủ để bạn sống được với nghề. Nhưng "ổn" là một cái ngưỡng rất dễ chịu, và ngưỡng dễ chịu thì có xu hướng đứng yên.
Làm tới mức người khác không muốn theo
Câu hỏi trong đầu là "cái này còn hơn được ở chỗ nào". Người ở mức này không làm nhiều việc hơn bạn — họ làm ít việc hơn là đằng khác. Nhưng mỗi việc họ đẩy sâu tới chỗ mà người bình thường thấy không đáng công. Chính chỗ "không đáng công" ấy là hào nước của họ.
Chỗ đáng nói nhất là bước từ 2 lên 3. Bước từ 1 lên 2 thì ai cũng làm được khi có động lực. Bước từ 2 lên 3 lại đòi một thứ khác hẳn: nó đòi bạn tiếp tục làm sau khi mọi người xung quanh đã bảo là được rồi.
3 Cách Số Đông Đánh Rơi Một Việc Tốt
Tôi nói "số đông" ở đây không phải để chê ai. Tôi từng nằm gọn trong cả 3 kiểu dưới đây, có kiểu tôi nằm trong đó vài năm liền.
Chuyện là thế này: số đông cũng làm đúng những việc ấy. Không ai giấu ai bí quyết gì cả. Nhưng số đông đánh rơi việc tốt theo 3 cách, và cả 3 đều trông rất vô hại lúc đang xảy ra.
Cách thứ nhất là làm khi có hứng. Tuần này đọc được một bài hay, thấy máu lên, viết liền 4 bài. Tuần sau có việc gia đình, nghỉ. Tuần sau nữa quay lại thì thấy mất đà, ngồi xuống mà không biết viết gì, thế là lại nghỉ. Nhìn cả năm thì có 3 đợt bùng và 9 tháng im. Người ngoài nhìn vào chỉ thấy 9 tháng im.
Cách thứ hai là làm vừa đủ. Đủ để mình không thấy áy náy. Đủ để trả lời được khi ai đó hỏi "dạo này có làm gì không". Cái ngưỡng "vừa đủ" này rất êm, vì nó cho bạn cảm giác đang đi mà không đòi bạn phải trả giá gì. Nhưng vừa đủ thì không tích lại thành cái gì cả — nó chỉ giữ cho bạn khỏi tụt.
Cách thứ ba là làm một thời gian rồi bỏ. Đây là cách phí nhất, vì nó xảy ra sau khi bạn đã trả gần hết giá. Người bỏ ở tháng thứ 7 đã chịu đủ 7 tháng khó khăn nhất — cái đoạn chưa có kết quả, chưa ai vỗ tay, chưa thấy đường. Họ dừng lại đúng lúc đường bắt đầu hiện ra. Và họ không biết điều đó, vì đường chỉ hiện ra sau lưng.
Bạn để ý cả 3 cách này đều không liên quan gì đến chuyện biết hay không biết. Người bỏ ở tháng thứ 7 biết rõ mình phải làm gì ở tháng thứ 8. Họ chỉ không còn ở đó nữa.
Khoảng cách giữa bình thường và phi thường nhiều khi chỉ là: thêm một chút mỗi ngày, và không dừng lại trong nhiều năm.
Đó cũng là lý do tôi nói mức 3 là một cái hào nước. Nó không được bảo vệ bằng bí mật — ai cũng nhìn thấy phải làm gì. Nó được bảo vệ bằng chuyện rất ít người chịu đứng ở đó đủ lâu. Ai cũng viết được. Rất ít người viết tới bài thứ 1.000. Ai cũng chăm khách được. Rất ít người chăm khách vào tháng chưa có gì để bán.
Vì Sao Tiêu Chuẩn Trôi Xuống Mà Không Ai Hay
Đây là phần tôi muốn bạn đọc chậm nhất.
Không có ngày nào bạn quyết định hạ tiêu chuẩn của mình cả. Không ai thức dậy và nghĩ "từ hôm nay mình sẽ làm ẩu hơn một chút". Nó không tới bằng một quyết định. Nó tới bằng một chuỗi những lần nới ra rất nhỏ, mỗi lần đều có một lý do nghe rất hợp lý.
Hôm nay mệt quá, viết ngắn thôi cũng được. Tuần này bận, gọi khách để tuần sau. Bài này đăng tạm, sau rảnh sửa lại. Khách chưa hỏi thì thôi mình chưa nhắn.
Từng lần một, không lần nào sai. Cộng lại 200 lần, bạn đã là một người khác.
Và điều nguy hiểm nhất là não của chúng ta rất giỏi việc dời cột mốc. Sau vài tháng làm ở mức thấp hơn, mức đó trở thành mức bình thường mới. Bạn không còn thấy mình đang làm dưới sức nữa — bạn thấy mình đang làm đúng như thường lệ. Cái thước đã cong, mà người cầm thước lại là chính bạn.
Tôi từng viết một bài riêng về chuyện đặt thước trước khi giao việc cho người khác — bạn có thể đọc lại ở Đặt Tiêu Chuẩn Trước, Giao Việc Sau. Hồi đó tôi viết về thước dành cho người mình thuê. Chuỗi này là mặt còn lại, và là mặt khó hơn nhiều: cái thước bạn đặt cho chính mình, lúc không ai kiểm tra.
4 Chỗ Tiêu Chuẩn Lộ Ra Rõ Nhất
Tiêu chuẩn không phải một khái niệm trừu tượng. Nó có chỗ đứng cụ thể, và bạn soi được nó ngay hôm nay ở 4 chỗ này.
✕ Tiêu chuẩn đang trôi
- Lúc mệt: mệt thì bỏ hẳn, hoặc làm quấy cho có. Mức sàn của bạn bằng 0.
- Lúc không ai nhìn: việc nào không ai kiểm thì làm nhanh cho qua. Chất lượng phụ thuộc vào việc có người soi hay không.
- Lúc đã đủ ăn: tháng này đủ tiền rồi thì thôi, tháng sau tính. Cố gắng bật lên chỉ khi túng.
- Lúc bị khen: nghe khen xong là dừng lại. Lời khen trở thành đích, không phải trạm nghỉ.
✓ Tiêu chuẩn đang đứng
- Lúc mệt: có một mức sàn nhỏ nhưng không bao giờ bỏ. Hôm mệt viết 200 chữ, nhưng vẫn viết.
- Lúc không ai nhìn: làm y như lúc có người nhìn. Vì thước nằm trong mình, không nằm ở người kiểm.
- Lúc đã đủ ăn: vẫn giữ nhịp. Biết rõ tháng đủ ăn là tháng rẻ nhất để xây thêm.
- Lúc bị khen: nghe xong rồi hỏi tiếp "chỗ nào còn hơn được". Khen là dữ liệu, không phải vạch đích.
Trong 4 chỗ đó, chỗ tôi thấy đắt nhất là chỗ thứ hai. Bạn thử nhớ lại xem: có bao nhiêu việc trong tuần vừa rồi bạn làm kỹ hơn hẳn chỉ vì biết sẽ có người xem? Bài đăng lên trang cá nhân thì đọc lại 3 lần, tin nhắn trả lời khách thì gõ vội rồi gửi. Bản kế hoạch gửi đối tác thì căn từng dòng, bản kế hoạch cho chính mình thì viết vào mẩu giấy rồi để đâu mất.
Cái nghịch lý là những việc không ai nhìn lại thường là những việc quyết định nhiều nhất. Không ai chấm điểm bạn về chuyện bạn có đọc hết cuốn sách đó không, có gọi lại cho người khách đã mua tháng trước không, có ngồi xem lại số liệu tháng vừa rồi không. Và chính mấy việc không ai chấm điểm ấy mới là chỗ tương lai của bạn được quyết định.
Bạn để ý 4 chỗ này đều có một điểm chung: chúng đều là những lúc không có ai ép bạn cả. Không sếp, không hạn chót, không ai thất vọng nếu bạn hạ tay. Đó là lý do chúng là chỗ đo thật nhất. Tiêu chuẩn của một người không lộ ra lúc bị đòi hỏi. Nó lộ ra lúc được buông.
Nhưng Đừng Biến Điều Này Thành Cây Gậy Tự Đánh Mình
Đến đây tôi phải dừng lại, vì bài viết kiểu này rất dễ bị đọc sai. Và nếu bị đọc sai thì nó hại nhiều hơn lợi.
Nâng tiêu chuẩn không có nghĩa là làm nhiều hơn. Nó thường có nghĩa ngược lại: làm ít việc hơn, để mỗi việc còn lại được làm sâu hơn. Người ôm 12 việc mỗi ngày rồi làm cả 12 ở mức "cho xong" thì không nâng tiêu chuẩn được. Họ chỉ đang bận.
Nâng tiêu chuẩn cũng không có nghĩa là không bao giờ được nghỉ, không được có ngày dở, không được xuống sức. Ai cũng có tuần tệ. Người giữ được tiêu chuẩn không phải người không bao giờ tụt — họ là người tụt xong quay lại nhanh, và có một mức sàn mà họ không cho phép mình xuống dưới, kể cả trong tuần tệ nhất.
Và điều này nữa, tôi muốn nói cho rõ vì tôi thấy nhiều người đang khổ vì hiểu nhầm: nếu hôm nay bạn đang ở mức 1, chuyện đó không nói lên bạn là người thế nào. Rất nhiều người ở mức 1 vì đang phải gánh những thứ không ai nhìn thấy — một người ốm trong nhà, một khoản nợ, một giai đoạn kiệt sức thật sự. Tiêu chuẩn là thứ bạn dựng lại được khi có sức, không phải thứ để phán xét mình khi đang không có.
Tiêu chuẩn là cái thước bạn tự cầm. Người cầm thước cũng là người quyết định lúc nào hạ thước xuống nghỉ, và lúc nào giơ nó lên lại.
Việc Của Hôm Nay
Tôi không muốn bạn đóng bài này với một cảm giác hay ho rồi mai lại như cũ. Nên tôi để lại đúng 3 việc, làm được ngay trong hôm nay.
3 việc để đặt lại thước cho chính mình
Trong 10 phút
Viết ra 3 việc quan trọng nhất trong nghề của bạn. Chấm mỗi việc một mức từ 1 đến 3 theo bảng ở trên. Chấm thật, không chấm cái mình mong muốn.
Trong 15 phút
Chọn đúng 1 việc trong 3 việc đó — việc nào ảnh hưởng nhiều nhất tới thu nhập — rồi viết ra: làm việc này ở mức 3 thì trông như thế nào. Viết cụ thể tới mức đọc lại là biết mình có làm đúng hay không.
Tuần này
Đặt mức sàn cho việc đó. Không phải mức cao nhất — mức thấp nhất mà bạn không cho phép mình xuống dưới, kể cả ngày mệt. Mức sàn giữ bạn lâu hơn mức trần rất nhiều.
Việc thứ ba là việc quan trọng nhất và cũng là việc dễ bị bỏ qua nhất, vì nó nghe không hào hứng. Nhưng người đi xa là người có sàn, không phải người có trần.
Tóm Lại
Kết quả phi thường không đòi bạn phải đi tìm những việc phi thường để làm. Nó đòi bạn thôi làm những việc bình thường theo một cách tầm thường.
Mấy dòng tôi mong bạn mang về:
- ✅ Danh sách việc của người đi trước và của bạn gần như giống hệt nhau. Khoảng cách không nằm ở chỗ biết hay không biết.
- ✅ Bảng công việc chỉ ghi được bạn làm gì, không ghi được bạn làm ở mức nào. Thứ vô hình đó chính là toàn bộ khoảng cách.
- ✅ Mỗi việc đều có 3 mức: làm cho xong · làm cho tốt · làm tới mức người khác không muốn theo. Bước khó là bước từ mức 2 lên mức 3, vì nó đòi bạn tiếp tục sau khi mọi người đã bảo là được rồi.
- ✅ Không ai quyết định hạ tiêu chuẩn cả. Nó trôi xuống bằng 200 lần nới nhỏ, mỗi lần đều có lý do hợp lý.
- ✅ Tiêu chuẩn lộ ra rõ nhất ở 4 chỗ: lúc mệt, lúc không ai nhìn, lúc đã đủ ăn, lúc vừa được khen. Điểm chung là không ai ép bạn cả.
- ✅ Nâng tiêu chuẩn thường có nghĩa là làm ít việc hơn để mỗi việc được làm sâu hơn — không phải ôm thêm việc.
- ✅ Người giữ được tiêu chuẩn không phải người không bao giờ tụt. Họ là người có một mức sàn không cho phép mình xuống dưới, kể cả trong tuần tệ nhất.
- ✅ Đang ở mức 1 không nói lên bạn là người thế nào. Rất nhiều người ở đó vì đang gánh những thứ không ai nhìn thấy.
Và nếu phải gói cả bài vào một câu ngắn nhất:
Việc có thể bình thường. Tiêu chuẩn thì không được phép bình thường. Đó là toàn bộ chỗ khác nhau giữa một người biết phải làm gì và một người có kết quả.
Chuỗi này còn 5 bài nữa. Mỗi bài tôi sẽ soi một vùng cụ thể trong đời sống của bạn — cái lịch tuần, cái sức giữ, cách bạn chăm người đã tin mình, cách bạn luyện nghề, và cuối cùng là cái ngưỡng nguy hiểm nhất: chỗ bạn thấy "cũng được rồi".
Chúc bạn khai ngộ
Master Xuân Hùng
P.s: Sống trong mục tiêu.
Từ mục tiêu, con đường sẽ hiện dần ra.